28%. Dlaczego Polska ma defibrylatory AED i tak rzadko ich używa

Dostępność fizyczna

Najbardziej oczywista, dlatego najczęściej omawiana. Defibrylator, który wisi w sekretariacie urzędu, w recepcji biurowca lub w portierni uczelni, w ponad 90% godzin doby jest niedostępny. Drzwi zamknięte. Karta wymagana. Strażnik poszedł.

Tymczasem zatrzymania krążenia nie czytają grafików otwarcia. Międzynarodowe badania pokazują, że około 70–75% NZK ma miejsce w domu, a z pozostałych 25–30% — w przestrzeni publicznej — istotna część zdarza się wieczorem, w nocy, w weekend.

Konsekwencja jest prosta: AED zamknięty wewnątrz budynku, który ma godziny pracy, statystycznie pomaga w mniej niż jednej trzeciej zdarzeń. Reszta urządzenia jest meblem.

To się zaczyna zmieniać. Pojedyncze polskie miasta wystawiają AED w obudowach zewnętrznych, dostępnych 24/7 — przy dworcach, w pasach drogowych, na rynkach. Wciąż jednak są to wyjątki, a nie domyślny standard wyposażenia przestrzeni publicznej.

Punkt do naprawy: AED w przestrzeni publicznej musi być dostępny non stop, niezależnie od godzin pracy najemcy budynku.

Mapowalność

Drugie pytanie po „czy AED w ogóle istnieje" brzmi: „czy ktokolwiek wie, gdzie?".

W Polsce funkcjonuje co najmniej kilka inicjatyw mapujących AED — od społecznościowych baz danych po aplikacje organizacji ratowniczych. Problemem nie jest brak rejestrów. Problemem jest ich fragmentacja: kilka równoległych baz, żadnej nikt nie aktualizuje w pełni, każda zna część urządzeń.

Co gorsza — i to jest punkt, o którym mówi się za rzadko — dyspozytor numeru 112 w wielu przypadkach nie ma w czasie rzeczywistym dostępu do skonsolidowanej mapy publicznie dostępnych AED. W krajach, które tę warstwę zamknęły, dyspozytor podczas rozmowy ze świadkiem może wskazać najbliższy działający AED i pokierować po niego konkretną osobą.

Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji ERC 2025 mocno akcentują rolę dyspozytora w łańcuchu przeżycia. Ale dyspozytor jest wart tyle, ile mapa, którą widzi przed sobą.

Punkt do naprawy: krajowy, regularnie aktualizowany rejestr AED, zintegrowany z systemem dyspozytorskim.

Stan techniczny

Załóżmy, że AED jest. Załóżmy, że jest dostępny non stop. Załóżmy, że na mapie. Pozostaje pytanie — czy w ogóle zadziała.

Defibrylator ma dwa elementy zużywające się w czasie: baterię (zwykle 4–7 lat) i elektrody samoprzylepne (2–5 lat). Po wygaśnięciu terminów urządzenie albo nie wykona analizy, albo wykona ją z opóźnieniem, albo zwyczajnie odmówi działania.

W codziennej praktyce wygląda to tak: instytucja kupuje AED, wiesza na ścianie, robi zdjęcie do raportu CSR, przecina wstążkę. Po dwóch latach kończy się ważność elektrod. Nikt nie pilnuje terminu — to nie jest niczyje zadanie. Po czterech latach bateria siada. Urządzenie nie sygnalizuje tego nikomu, bo nie jest do niczego podłączone. Po sześciu latach „oficjalnie mamy AED". W praktyce — mają obrazek AED.

To nie jest historia o złych ludziach. To historia o tym, że samo urządzenie bez przypisanej odpowiedzialności, kalendarza przeglądów i — coraz częściej — zdalnego monitoringu, degraduje się cicho.

Punkt do naprawy: każdy AED musi mieć imię i nazwisko osoby odpowiedzialnej, kalendarz przeglądów oraz, idealnie, zdalny monitoring stanu.

Wahanie świadka

Powiedzmy, że pokonaliśmy trzy poprzednie warstwy. AED jest dostępny, zmapowany, sprawny. Świadek widzi człowieka, który właśnie upadł. Co się dzieje w jego głowie? W przeważającej liczbie przypadków — wahanie. „Czy on naprawdę nie oddycha?" „Czy mogę go ruszać?" „Czy nie zostanę oskarżony, że coś źle zrobiłem?"

Liczby są znajome każdemu, kto poważnie czyta literaturę resuscytacyjną. Kobiety mają o około 27% mniejszą szansę otrzymać RKO od świadka niż mężczyźni w analogicznej sytuacji — z powodu obawy świadków przed dotykiem i ewentualnym oskarżeniem. Świadkowie, do których dyspozytor 112 stosuje asystę RKO przez telefon, istotnie częściej podejmują resuscytację. Osoby po praktycznym szkoleniu BLS+AED w ciągu ostatnich dwóch lat działają szybciej i z większą pewnością.

Pojedynczy świadek to za mało. Życie ratuje system — dyspozytor, świadek, AED, sieć najbliższych ratowników.

ERC 2025 odpowiada na to kompleksowo. Nowy rozdział „Systems Saving Lives" idzie dalej i wprost rekomenduje naukę RKO w szkołach od 4–6 roku życia, powtarzaną co roku (inicjatywa „Kids Save Lives"). Polska jest na początku tej drogi — pierwsza pomoc formalnie jest w podstawie programowej, w praktyce zwykle ogranicza się do kilku godzin teorii w cyklu kształcenia.

Punkt do naprawy: standard praktycznego, corocznego szkolenia BLS+AED — w szkołach, w firmach (co dwa lata dla każdego pracownika), w samorządach.

Sieć ratowników w okolicy

Ostatnia warstwa jest najmniej oczywista — i jednocześnie ta, która w ostatnich latach najszybciej się zmienia za granicą.

W wielu zatrzymaniach krążenia najbliższym przeszkolonym człowiekiem nie jest karetka. Jest sąsiad trzy minuty drogi, lokalny ratownik WOPR po dyżurze, strażak OSP, instruktor pływania, lekarz dentysta — ktoś, kto akurat zna RKO i akurat jest w pobliżu, ale nie wie, że jest potrzebny.

Aplikacje typu „first-responder network" — duńska Heartrunner, brytyjska GoodSAM, amerykańska PulsePoint — łączą rejestr przeszkolonych ochotników z systemem dyspozytorskim. Gdy zgłoszenie ma cechy NZK, dyspozytor jednym kliknięciem powiadamia wszystkich zarejestrowanych ratowników w promieniu np. 500 metrów. Ci, którzy są blisko, biegną.

Wyniki są mocne: czas do pierwszej kompresji klatki piersiowej skrócił się o minuty, a — w niektórych miastach — przeżywalność w pierwszym roku po starcie programu wzrosła dwucyfrowo procentowo.

Punkt do naprawy: krajowa, opt-in baza wolontariuszy-ratowników, zintegrowana z systemem dyspozytorskim, z prostą aplikacją na telefon.